« ذكر برج قم كه طالع آنست ، و طول و عرض آن از اقليم » برج قم جوز است ، و هفتاد و پنج درجه و بانزده دقيقه طول آنست از مغرب ، و از مشرق صد و پنج درجه ، و دقآئق عرض آن سى و چهار درجه و سى دقيقه . و ناحيت قم از جملهء بلدان جبل « 1 » است ، و از اقليم « 2 » جهارم ، و بلاد جبل عبارت از :

--> ( 1 ) . بلاد الجبل يا الجبال ( - سرزمين كوهستان يا كوهستانها ) ، از اصطلاحات جغرافىدانان مسلمان است ، كه به اعتقاد برخى از محققين اين اصطلاح جغرافيايى پيشينه كهنى داشته و به اواسط عهد اشكانى باز مىگردد ( همدان‌نامه : ص 5 ) ، و اين نام سرزمين پهناور و مرتفعى است كه در مغرب ايران ميان دشتهاى پست عراق در مغرب ، و كويرهاى مركزى ايران در مشرق آن محصور است ، و در واقع تمامى بخش كوهستانى غرب ايران ، در شمال از جنوب كردستان كنونى تا منتهى اليه لرستان در جنوب ، و غرب قم و ساوه در سمت شرق را بلاد الجبل گويند ، و برخى از جغرافىدانان آن را تا مشرق رى نيز دانسته‌اند . درباره پيشينه تاريخى اين سرزمين كى لسترنج در كتاب ( بلدان الخلافة الشرقية ، ترجمه عربى : ص 220 ) مىگويد : سرزمين پهناور كوهستانى كه يونانيان آن را ميديه ( ماذى Media ) مىناميدند و از دشتهاى عراق و جزيره در غرب تا كوير نمكزار بزرگ در مشرق سرزمين فارس ادامه داشت ، را جغرافى دانان عرب اقليم الجبل ناميدند ، سپس اين نام در دوره پادشاهان سلجوقى ( در ق 6 ه و 12 م ) منسوخ گرديد و به غلط بدان نام عراق عجم به هدف تمييز آن از عراق عرب كه بخش جنوبى سرزمين ما بين النهرين را شامل مىشد ، دادند . . . . و اقليم جبل كهن به دو بخش تقسيم مىگردد : كوچك كه همان كردستان در غرب است ، و بزرگ كه همان عراق عجم در مشرق است . . . . و چهار شهر كهن : قرميسين ( كرمانشاه كنونى ) و همذان و رى و اصفهان ، از ديرباز مهمترين شهرهاى نواحى چهارگانه اين اقليم بشمار مىرفتند . ( 2 ) . جغرافيدانان مسلمان در دوره خلافت عباسى ، سرزمين پهناور اسلامى را بنابر ويژگيهاى جغرافيايى و طبيعى هر يك از بخشهاى آن تقسيم كرده ، و نام‌گذارى نمودند ، اين تقسيم‌بندى در اصطلاح آنان اقليم ناميده مىشد ، همچون اقليم عراق و خوزستان ، و اقليم جزيرة و آذربايجان ، اقليم جبل و جيلان ، اقليم مازندران و قومس و جرجان ، اقليم فارس ، اقليم كرمان ، اقليم مكران ، اقليم خراسان و جز اينها . چهارمين اقليم در اين تقسيم‌بندى اقليم جبال يا اقليم بلاد جبل است ، كه قم نيز يكى از شهرهاى آن بشمار مىرود .